دکتر سیدمهدی الوانی | پیشگام علم مدیریت دولتی در ایران

«استاد بودن فقط تدریس در کلاس نیست؛ استاد کسی است که نگاه یک ملت به علم را تغییر دهد.»
اگر در دهه‌های اخیر، دانش مدیریت در ایران جان گرفته و به دانشگاه‌ها و سازمان‌ها راه پیدا کرده، بی‌شک نامی بزرگ پشت این جریان ایستاده است: دکتر سیدمهدی الوانی.

زادگاه، تحصیلات و بازگشت به ایران

سیدمهدی الوانی در دی 1323 در تهران زاده شد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه‌اش را در مدارس بیهقی، مصباح مرجانی و دبیرستان‌های حکیم نظامی و مروی گذراند و در 1349 از دانشگاه ملی ایران در رشتهٔ ادبیات انگلیسی فارغ‌التحصیل شد. او سپس وارد مسیر مدیریت شد و کارشناسی ارشد  را از دانشگاه تهران گرفت و بعداً در رشتهٔ علوم اداری نیز ادامه تحصیل داد. الوانی به آمریکا رفت و دوره‌های کارشناسی ارشد و دکترای مدیریت دولتی را در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی گذراند و در سال‌های ابتدایی دههٔ 1360 به ایران بازگشت.

استاد دانشگاه و ساختنِ رشته‌ای ملی

الوانی سال‌ها در دانشگاه علامه طباطبایی به تدریس پرداخت؛ تا جایی که به «استاد تمام» ارتقا یافت و به‌عنوان یکی از چهره‌های شاخص و مرجع در حوزهٔ مدیریت دولتی شناخته شد. او مدتی ریاست دانشکدهٔ حسابداری و مدیریت دانشگاه علامه را بر عهده داشت و بعدها نیز در دانشگاه آزاد قزوین سمت مدیریت دانشکده را عهده‌دار شد و هم‌چنین در پردیس فارابی دانشگاه تهران تدریس می‌کرد. حضور فعالش در آموزش عالی و نقش راهبری او در توسعهٔ رشتهٔ مدیریت دولتی، سبب شد که اغلب وی را «پدر مدیریت دولتی ایران» بنامند.

آموزه‌ها و رویکرد آموزشی او

الوانی همواره بر «بومی‌سازی» دانش مدیریت تأکید داشت؛ یعنی نه صرفاً ترجمهٔ نظریه‌های غربی، که تطبیق آن‌ها با ساختارها، فرهنگ و مسائل ویژهٔ ایران. رویکرد او تلفیقی از نظریه و عمل بود: «آموزش باید خروجی‌محور باشد و خواننده/مدیر بعد از خواندن یک کتاب، بتواند تصمیم درست‌تری بگیرد.» این نگاه، او را به مشاوری مورد رجوع در نهادهای دولتی و مؤسسات آموزشی بدل ساخت.

 

جوایز، نقش اجتماعی و وضعیت فعلی

الوانی در سال 1382 به عنوان «چهرهٔ ماندگار» در حوزهٔ مدیریت دولتی برگزیده شد؛ عنوانی که نشان احترام جامعهٔ علمی به سهم بلندمدت اوست. طبق اطلاعات رسمی، او هم‌اکنون (بر اساس ویکی‌پدیا) ریاست دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه آزاد قزوین را برعهده دارد و در پردیس فارابی دانشگاه تهران نیز به تدریس مشغول است؛ یعنی هنوز در منظر آموزش و هدایت نسل‌های جدید فعال است.

چرا الوانی برای مدیران امروز مهم است؟

در زمانه‌ای که سازمان‌ها با پیچیدگی‌های جدید روبه‌رو هستند، نیاز به مدیری که هم بفهمد ساختارهای دولتی چگونه کار می‌کنند و هم بداند چگونه شهروند، سیاست و نتیجه را درهم پیوند دهد، بیش از پیش حس می‌شود. الوانی مثالِ کسی است که نشان داده مدیریت دولتی را می‌توان علمی ساخت که هم قابل سنجش باشد و هم انسانی. آموزه‌های او برای کسانی که در حوزهٔ مشاوره کسب‌وکار و طراحی سیاست‌های سازمانی کار می‌کنند (از جمله مشاورانِ حرفه‌ای داخل کشور) مرجع عمل‌گرایانه‌ای فراهم می‌کند.
 

آثار ماندگار؛ کتاب‌هایی که نسل‌ها با آن‌ها رشد کردند

کتاب‌های دکتر الوانی نه فقط منبع درسی دانشگاه‌ها، بلکه چراغ راه بسیاری از مدیران و علاقه‌مندان مدیریت بوده است. برخی از آثار شاخص او عبارت‌اند از:

• مدیریت عمومی (Public Management)
• مدیریت رفتار سازمانی (Organizational Behavior Management)
• نظریه‌های سازمان و مدیریت (Theories of Organization and Management)
• مدیریت تحول در سازمان‌ها (Organizational Change Management)
• مبانی سازمان و مدیریت (Principles of Organization and Management)

هر یک از این آثار، بارها تجدید چاپ شده و در دانشگاه‌ها تدریس می‌شوند. زبان روان و مثال‌های بومی، کتاب‌هایش را از متون صرفاً ترجمه‌ای متمایز کرده است.

امروز و فردا؛ نگاه ما به راه او

وقتی درباره‌ی مشاوره کسب‌وکار یا آموزش مدیران آینده صحبت می‌کنیم، نمی‌توانیم از نقش دکتر الوانی چشم‌پوشی کنیم. او یاد داد که علم مدیریت باید همزمان بومی و جهانی باشد؛ ریشه در فرهنگ خود داشته باشد، اما از دانش جهانی هم بهره بگیرد.

شرکت‌هایی همچون مشاوره کسب و کار معصومی امروز این افتخار را دارند که با الهام از مکتب فکری اساتیدی مانند دکتر الوانی، مقالاتی درباره مشاهیر علم مدیریت تهیه کنند و مشاوره کسب‌وکار را بر پایه اندیشه‌های اصیل و بومی‌شده جهانی ارائه دهند.